Niedoczynność tarczycy a masa ciała - ile naprawdę zależy od tarczycy
Niedoczynność tarczycy odpowiada za mniej kilogramów, niż się jej przypisuje: przyrost jest zwykle umiarkowany i w dużej części to zatrzymana woda, nie tkanka tłuszczowa. Po wyrównaniu tarczycy przez lekarza redukcja wygląda tak samo jak u każdego: deficyt, białko, ruch i czas. Poniżej: skąd bierze się przyrost, kiedy sprawdzić TSH i jak wygląda plan.
W skrócie
- Przyrost masy przy niedoczynności jest umiarkowany i w dużej części to zatrzymana woda - kilkudziesięciu kilogramów nadwyżki tarczyca sama nie tłumaczy.
- Nieleczona niedoczynność obniża spoczynkowy wydatek energetyczny i spontaniczną aktywność w ciągu dnia; ten drugi efekt bywa większy.
- Podstawowe badanie przesiewowe to TSH; lekarz może dołożyć FT4 i przeciwciała anty-TPO. Badania są zalecane, nie obowiązkowe.
- Najczęstszą przyczyną niedoczynności w Polsce jest choroba Hashimoto; leczenie prowadzi lekarz i nie odstawia się go „na czas diety”.
- Po wyrównaniu tarczycy plan jest taki jak u wszystkich: białko w każdym posiłku, trening siłowy 2 razy w tygodniu, 150-300 minut ruchu tygodniowo, sen.
Autor: Zespół medyczny VOYNadzór merytoryczny: lek. Natalia Kopcińska, Dyrektor Medyczny VOY Zdrowie
Opublikowano Zaktualizowano Jak tworzymy treściBadania VOY
Ile na wadze naprawdę zależy od tarczycy
Kiedy waga rośnie mimo starań, tarczyca jest pierwszym podejrzanym - i często niesłusznie oskarżonym w całości. Niedoczynność zmienia gospodarkę energetyczną, ale przyrost masy ciała, który da się jej przypisać, jest zwykle umiarkowany i w dużej części wynika z zatrzymanej wody, nie z tkanki tłuszczowej. Amerykańskie Towarzystwo Tyreologiczne opisuje to w materiale o tarczycy i masie ciała.
Dwie strony tej samej monety:
- przy kilkunastu lub kilkudziesięciu kilogramach nadwyżki tarczyca tłumaczy część - tę, która znika stosunkowo szybko po wyrównaniu; reszta wymaga deficytu, białka, ruchu i czasu,
- zdanie „to tylko tarczyca, nic nie da się zrobić” zatrzymuje ludzi na lata. Niedoczynność utrudnia start, obniża energię i spowalnia tempo, ale nie zamyka drogi.
Skąd bierze się przyrost masy przy niedoczynności
Hormony tarczycy regulują tempo pracy całego organizmu. Gdy jest ich za mało, dzieją się trzy rzeczy naraz.
| Co się dzieje | Co to znaczy dla wagi | |
|---|---|---|
| Zatrzymanie wody i obrzęki | gromadzenie płynów w tkankach: opuchnięta twarz i dłonie rano, ciasne obrączki, „napuchnięcie” bez zmiany w jedzeniu | realne kilogramy, ale nie tłuszcz - po wyrównaniu tarczycy schodzą najszybciej |
| Niższy wydatek energetyczny | spoczynkowa przemiana materii jest niższa; to samo jedzenie i ruch dają mniej korzystny bilans | różnica zauważalna, nie dramatyczna - przesunięty punkt równowagi, nie „zatrzymany metabolizm” |
| Mniej ruchu, bo mniej energii | zmęczenie, senność, marznięcie i spadek nastroju obniżają spontaniczną aktywność: mniej kroków, wstawania, obowiązków | ta różnica bywa większa niż spowolnienie metabolizmu - więcej w tekście o codziennej aktywności poza treningiem |
Chcesz rozpocząć leczenie?
Skonsultuj się z lekarzem online - konsultacja wideo w ciągu 24h. Sprawdź, czy leczenie jest dla Ciebie.
Kiedy warto sprawdzić tarczycę
Badania są zalecane, nie obowiązkowe, a o zakresie decyduje lekarz. Porozmawiaj o nich, jeśli obok trudności z redukcją pojawia się kilka z poniższych:
- stałe zmęczenie nieproporcjonalne do trybu życia,
- marznięcie, sucha skóra, wypadanie włosów,
- zaparcia, spowolnienie myślenia, obniżony nastrój,
- u kobiet zaburzenia miesiączkowania,
- nagłe zatrzymanie postępów przy planie, który wcześniej działał.
Podstawowe badanie przesiewowe to TSH. Zależnie od wyniku i objawów lekarz może dołożyć FT4, a przy podejrzeniu tła autoimmunologicznego przeciwciała anty-TPO. Wytyczne NICE dotyczące chorób tarczycy opisują TSH jako punkt wyjścia, bo to najczulszy wskaźnik wczesnych zaburzeń.
Najczęstszą przyczyną niedoczynności w Polsce jest choroba Hashimoto, czyli autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Nie zmienia zasad redukcji. Zmienia jedno: tarczyca wymaga stałej kontroli, a leczenie prowadzi lekarz. Nie zmieniaj go na własną rękę i nie odstawiaj „na czas diety” - to najczęstszy błąd, który cofa efekty kilku miesięcy pracy.
Gdy tarczyca jest wyrównana, redukcja wygląda jak u każdego
To najważniejsze zdanie tego tekstu. Po wyrównaniu tarczycy przez lekarza organizm odzyskuje normalne tempo przemian. Nie potrzebujesz osobnej diety „dla tarczycy”, tylko tego samego zestawu, który działa u wszystkich:
- Białko w każdym posiłku. Trzyma sytość, chroni mięśnie w deficycie, decyduje, czy po redukcji zostanie sylwetka, czy sama mniejsza liczba na wadze. Punkt startowy policzysz w kalkulatorze białka.
- Trening siłowy dwa razy w tygodniu. Mięśnie najmocniej podnoszą wydatek energetyczny w spoczynku - ten, który przy niedoczynności był obniżony. Start opisany w tekście o treningu siłowym przy nadwadze.
- Ruch codzienny, nie tylko treningowy. WHO zaleca dorosłym 150-300 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo. Rozbij to na spacery po posiłkach.
- Sen i tempo. Niedobór snu podnosi apetyt niezależnie od tarczycy. Tempo przy wyrównanej niedoczynności bywa wolniejsze na starcie, bo „łatwe” kilogramy z wody zeszły wcześniej - to inny punkt odniesienia, nie brak postępu.
Trzy mity, które kosztują najwięcej czasu
- Istnieje dieta na tarczycę. Nie istnieje sposób jedzenia, który leczy niedoczynność. Sensowna dieta to dobrze zbilansowana dieta z białkiem, warzywami, błonnikiem i jodem z normalnych źródeł. Eliminacje „profilaktyczne” - bezglutenowa, bez nabiału, bez warzyw kapustnych - u większości osób nie mają uzasadnienia i utrudniają trzymanie planu.
- Suplement naprawi tarczycę. Preparaty z jodem, selenem czy „wsparciem tarczycy” nie zastępują leczenia prowadzonego przez lekarza, a przy Hashimoto nadmiar jodu bywa niekorzystny. Suplementację ustala się z lekarzem na podstawie wyników, nie opisu na opakowaniu.
- Skoro to tarczyca, nie ma sensu próbować. Najkosztowniejszy mit. Osoby z wyrównaną niedoczynnością redukują masę ciała skutecznie - potrzebują planu, który uwzględnia niższą energię na starcie, i kogoś, kto go koryguje po drodze. Kiedy samodzielne próby przestają wystarczać, piszemy w tekście dlaczego nie mogę schudnąć.
Jeśli chcesz zrobić to pod opieką, zobacz jak działa program VOY - lekarz, dietetyk kliniczny i aplikacja w jednym miejscu, z kontrolami co kilka tygodni.
Najczęściej zadawane pytania
Jak schudnąć przy niedoczynności tarczycy?
Najpierw upewnij się, że tarczyca jest wyrównana - to zadanie lekarza i punkt wyjścia dla wszystkiego, co potem. Gdy praca tarczycy jest stabilna, plan wygląda tak samo jak u innych osób: umiarkowany deficyt energetyczny, białko w każdym posiłku, trening siłowy dwa razy w tygodniu i codzienny ruch. Tempo bywa wolniejsze na starcie i to normalne.
Czy przez niedoczynność tarczycy można przytyć?
Tak, ale zwykle umiarkowanie i w dużej części jest to zatrzymana woda, a nie tkanka tłuszczowa. Nieleczona niedoczynność obniża też spoczynkowy wydatek energetyczny i spontaniczną aktywność w ciągu dnia, co pogarsza bilans. Kilkudziesięciu kilogramów nadwyżki sama niedoczynność zwykle nie tłumaczy.
Czy po wyrównaniu tarczycy waga sama spadnie?
Częściowo. Zwykle schodzi zatrzymana woda i wraca energia, więc pierwsze tygodnie wyglądają obiecująco. Nadmiar tkanki tłuszczowej nie zniknie sam - potrzebny jest deficyt energetyczny i plan, tak jak u każdej innej osoby.
Czy Hashimoto wyklucza skuteczne odchudzanie?
Nie. Hashimoto oznacza, że tarczyca wymaga stałej opieki i regularnych kontroli, a leczenie prowadzi lekarz. Zasady redukcji masy ciała pozostają te same. Nie zmieniaj leczenia na własną rękę i nie przerywaj go na czas diety.
Jakie badania warto zrobić, zanim zacznę odchudzanie?
Badania są zalecane, a nie obowiązkowe, i o ich zakresie decyduje lekarz. Przy objawach sugerujących problem z tarczycą najczęściej zaczyna się od TSH, w razie potrzeby uzupełnionego o FT4 i przeciwciała anty-TPO. Warto przyjść na konsultację z aktualnymi wynikami, jeśli je masz.
Nadzór merytoryczny
lek. Natalia Kopcińska
Dyrektor Medyczny - VOY Zdrowie
Lekarz z aktywnym prawem wykonywania zawodu. Jako dyrektor medyczny kieruje placówką podstawowej opieki zdrowotnej, a w czasie pandemii COVID-19 koordynowała punkty wymazowe i centrum szczepień. Dziś w całości skupiona na medycznym leczeniu otyłości.
Profil: lek. Natalia KopcińskaChcesz rozpocząć leczenie?
Skonsultuj się z lekarzem online - konsultacja wideo w ciągu 24h. Sprawdź, czy leczenie jest dla Ciebie.
Ważne: Informacje w tym artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej. O doborze leczenia zawsze decyduje lekarz.
